Τεύχος 1 Αρχές επιλογής της ύλης

Αρχές στις οποίες προτείνεται να στηριχθεί

η επιλογή της ύλης της επιθεώρησης

θ ε α (θέματα επιστημών του ανθρώπου)

1. Επειδή έχουμε παρατηρήσει ότι στο Βέλγιο, και περισσότερο στις Βρυξέλλες, υπάρχει με­γάλη συγκέντρωση ελληνικού επιστημονικού και λογοτεχνικού ανθρώπινου δυναμικού, η οποία δεν οφείλεται μόνο στην επάνδρωση των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων διεθνών ορ­γανισμών με έλληνες υπαλλήλους, αλλά και των βελγικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με έλληνες δι­δάσκοντες, καθώς και, γενικότερα, στην πλαισίωση των Ελληνοπαίδων με δασκάλους και καθηγητές, τέλος δε στην ίδια την επιστημονική ή καλλιτεχνική κατάρτιση και σταδιοδρομία των απογόνων των ελλήνων μεταναστών, γιαυτό η προσπάθεια του περιοδικού θα βασιστεί σ’ αυτούς κυρίως τους αν­θρώπους τόσο σαν συγγραφείς και μεταφραστές όσο και σαν αναγνωστικό κοινό – και θα είναι αυτή, η πρώτη από τις αρχές. Η οποία όμως έχει κιόλας σημαντικές εξαιρέσεις:

(α) Παρ’ όλη την προτεραιότητα που θα δίνεται στις εργασίες Ελλήνων του Βελγίου είτε αυτοί είναι συγγραφείς είτε μεταφραστές, θα γίνεται προσπάθεια να εκπροσωπούνται σε κάθε τεύχος τόσο οι Έλ­ληνες της Ελλάδας και του υπόλοιπου κόσμου όσο και οι ξένοι διανοητές.

(β) Αν και οι πρώτες ενέργειες διάδοσης του περιοδικού θα γίνουν στις Βρυξέλλες, είναι αυτονόητο ότι παράλληλα απευθυνόμαστε στο αναγνωστικό κοινό της Ελλάδας και κάθε τόπου όπου διαβάζεται η ελληνική γλώσσα.

2. Η έννοια των επιστημών του ανθρώπου η οποία θα κατευθύνει την επιλογή της ύλης φρο­νούμε ότι πρέπει να είναι η ευρύτερη δυνατή, δηλαδή να μην αποκλείει ούτε τη μελέτη του μύθου και της θρησκευτικότητας ούτε τις συνδέσεις με τις θετικές επιστήμες. Η ίδια ευρύτητα στη θεματο­λογία εννοείται ότι θα εφαρμόζεται και στην περιοχή της φιλοσοφίας.

3. Η αρχή του ουσιαστικού ελέγχου

Τα κριτήρια αποδοχής των άρθρων ή μελετών κλπ. της παραγράφου 1, ανωτέρω, είναι εντελώς τυπικά – δεν έχουν δηλ. να κάνουν με την ποιότητα της γραφής. Ενώ ο τυπικός έλεγχος ασκείται από τον συ­ντονιστή σύνταξης, ο έλεγχος της ποιότητας της γραφής και της ποιότητας της σκέψης ασκείται από τους επιστημονικούς και λογοτεχνικούς συμβούλους σύνταξης, στους οποίους περιλαμβάνεται και ο συντονιστής σύνταξης.

Οι σύμβουλοι δεν συγχέουν τα κριτήρια της ποιότητας της γραφής και της ποιότητας της σκέψης με εκείνο της συμφωνίας ή διαφωνίας των συμπερασμάτων προς τις επιστημονικές ή προσωπικές τους απόψεις.

4. Η μόλις πιο πάνω παρατήρηση μάς οδηγεί στη διατύπωση μιας δέσμης αρχών, εκ των οποίων η πρώτη είναι η «πολυφωνία» ή «πλουραλισμός» των ρευμάτων σκέψης ή τάσεων, καθώς και των προσωπικών επιστημονικών ή φιλοσοφικών απόψεων, μέσα στις σελίδες της επιθεώρησης. Αποκλείο­νται οι εκ των προτέρων αποκλεισμοί από τη συμμετοχή στη συγγραφή των τευχών των θ.ε.α., ιδιαί­τερα όταν αυτό γίνεται εξαιτίας των απόψεων που υποστηρίζονται στα υποψήφια κείμενα, αν αυτά δεν στερούνται λογικού ειρμού, καλοπιστίας και, γενικά, υψηλού ποιοτικού επιπέδου γλώσσας και σκέψης. Ευνοείται πάντοτε η ελεύθερη γραπτή συζήτηση, όταν διακρίνεται για όλα τα θετικά αυτά γνωρίσματα.

5. Η δεύτερη αρχή της δέσμης αυτής είναι η μέσω της πολυφωνίας ενίσχυση και προβολή των μικρών τάσεων, αυτών που έχουν πρόσβαση σε λιγοστά μέσα δημοσιότητας, με αποτέλεσμα να συν­θλίβονται από σιωπηλές ή αλαλάζουσες πλειοψηφίες. Είναι αλήθεια ότι κάθε ρεύμα ή σύστημα σκέ­ψης ονειρεύεται, στον βαθμό που πιστεύει στον εαυτό του, να διαδοθεί κάπως, αν όχι να επικρατήσει πλήρως. Όμως, επειδή άλλοι από ‘μάς έκαναν σύνθημα τούς ανοιχτούς ορίζοντες παρ’ όλη την αέναη επάνοδο των αιώνιων ερωτημάτων, άλλοι τη συμπληρωματικότητα ψευδοαντιφατικών προτάσεων και την ολοκλήρωση που υπόσχεται κάποιος αριστερός εκλεκτικισμός, άλλοι την καταφρονεμένη μειο­ψηφία του παιδιού και της ηλικίας του μέσα μας και, τέλος, άλλοι την απάρνηση και τη θυσία του εαυτού και του άλλου για χάρη ενός τέλους που ίσως δεν υπάρχει, θα θέσουμε το ερώτημα: ώς ποιον βαθμό πρέπει κανείς να πιστεύει στον εαυτό του, και επομένως ώς ποιο βαθμό πρέπει να παραμένει μικρός ως προς την άμεση επιρροή του;

6. Η τρίτη αρχή της δέσμης αυτής δεν είναι η αξία της Έρευνας από μόνη της, ούτε η αξία της εκλαΐκευσης μονάχα, αλλά ένας συνδυασμός, μια ενδιάμεση κατάσταση, που, ενώ δεν θα καθιστά τα άρθρα της επιθεώρησης προσιτά μόνο στους ειδικευμένους σε κάθε επιστημονικό κλάδο, δεν θα αφή­νει ωστόσο τον νου χωρίς την απαιτούμενη θεμελίωση, όπως κινδυνεύει να συμβεί με την απλή εκλαΐκευση.

Παρά ταύτα πρέπει να τονιστεί ότι, αν έχουμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε ένα άρθρο ερευνητικό και σε ένα εκλαϊκευτικό, θα κλίνουμε σαφώς υπέρ του πρώτου. Αν όμως έχουμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε έξι άρθρα μάλλον ερευνητικά και σε πέντε μάλλον ερευνητικά συν ένα μάλλον εκλαϊκευτικό; Ίσως τότε, και αν όλοι οι υπόλοιποι παράγοντες είναι ίδιοι, να ενδείκνυται η δεύτερη επιλογή.

Η Έρευνα, τώρα, προς την οποία «ἐν ἀμφιβολίᾳ» κλίνει η προτίμησή μας, υποστηρίζουμε ότι πρέπει να είναι άλλοτε αυτοσκοπός, αλλά το πιο συχνά μέσο για την επίτευξη άλλων σκοπών, όπως η επι­κράτηση της ειρήνης, η επιβίωση του ανθρώπινου γένους και του πλανήτη Γη, η κοινωνική δικαιο­σύνη, η πνευματική ανάπτυξη, η ευημερία του ατόμου και της κοινωνίας κ.ά.

7. Η τέταρτη και τελευταία αρχή αυτής της δέσμης αρχών οι οποίες νομίζουμε ότι θα πρέπει να διέπουν το περιεχόμενο των θ.ε.α. είναι η ενθάρρυνση της διακλαδικής (ή διεπιστημονικής) προσ­έγγισης και εξέτασης των θεμάτων. Χαρακτηριστικό αυτής της μεθόδου είναι ότι προσπαθεί να συλ­λάβει και να μελετήσει το αντικείμενό της από περισσότερες πλευρές, που η κάθε μια τους υπάγε­ται και σε άλλην επιστήμη ή σε διαφορετικόν επιστημονικό κλάδο, και επομένως αναπτύσσει τρόπους σύμπλεξης των κλάδων μεταξύ τους οι οποίοι τρόποι τούς αναπτύσσουν προς ολοένα καινούριες κα­τευθύνσεις. Αποτέλεσμα είναι η πιο ολοκληρωμένη και πολύπλευρη γνώση της πραγματικότητας.

8. Η αρχή της προσήλωσης στα ζωτικά συμφέροντα των απλών και των καλοπροαίρετων ανθρώ­πων της εργασίας, ιδιαίτερα των ασθενέστερων. Αυτό αποτελεί μια βασική και ουσιαστική θέση, χωρίς όμως να προκαθορίζει θεωρητικές, πολιτικές ή ιδεολογικές ερμηνείες της κοινωνικής πραγματικότητας με πιο συγκεκριμένο ή δεσμευτικό τρόπο. Στέκεται μάλλον στο επίπεδο των αξιών, όπου ενεργεί πράγματι μια επιλογή που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την έγκριση των προς δημοσίευση εργασιών, αλλά αφήνει ελεύθερο το πεδίο για την αναζήτηση των νόμων της κοινωνίας και της ατομικής ψυχής, καθώς και για οποιαδήποτε φιλοσοφική διερεύνηση του ανθρώπου.

9. Η αρχή της καλλιτεχνικής παρέμβασης

Θα καταβάλλεται φροντίδα ώστε το 1/4 περίπου της ύλης να καλύπτεται από λογοτεχνικά κείμενα, από παρουσιάσεις εργασιών εικαστικών τεχνών, από αναλύσεις ή κριτικές έργων και θεμάτων οποιασδήποτε άλλης τέχνης, όπως λ.χ. η μουσική και ο κινηματογράφος.

Αν θεωρήσουμε την καλλιτεχνική δημιουργία ως χώρο πάλης για τη σύνθεση υποκειμένου και αντι­κειμένου, καλλιτέχνη δηλαδή και φύσης ή ζωής, πάλης για την ανανέωση των μορφών έκφρασης και την εσαεί κατάκτηση του καλλιτεχνικού σκοπού, ο οποίος συνεχώς ζωογονείται και διαμορφώνεται απ’ τον ίδιο τον άνθρωπο, εύκολα διαπιστώνουμε πως οφείλουμε να υιοθετούμε ανοιχτά κριτήρια απέναντι σε κάθε σχολή ή τεχνοτροπία. Βέβαια, υπάρχουν και ευκταίες προτεραιότητες οι οποίες απορρέουν από τις αρχές που προηγούνται.