Η εγγύτητα των ανθρώπων
και το πρόβλημα του πόνου
και το πρόβλημα του πόνου
Lambros Kouloubaritsis, La Proximité et la question de la souffrance humaine, Ousia, ébauches, 2005, pp 759.
Το νέο βιβλίο του καθηγητή Λάμπρου Λ. Κουλουμπαρίτση, πέρα απ’ τον αποκαλυπτικό του τίτλο, αγγίζει εκ βαθέων σημαντικά ερωτήματα της ανθρώπινης φύσης και μάλιστα στο πλαίσιο ενός γόνιμου διαλόγου του φιλοσοφικού λόγου όχι μόνο με την παράδοση της φιλοσοφίας, αλλά και με τις ευρύτερες επιστήμες του ανθρώπου. Παρά το ότι ο χωρισμός σε κεφάλαια είναι σαφής, όπως θα δούμε, στις σελίδες του έργου ο συγγραφέας φιλοξενείται άνετα στη σκέψη της αρχαιοελληνικής φιλοσοφικής παράδοσης, στις πολυδαίδαλες ατραπούς των νεώτερων και σύγχρονων φιλοσοφικών ρευμάτων, στα πορίσματα της ψυχιατρικής αλλά και των ψυχαναλυτικών ρευμάτων, στη λογοτεχνία, στην ποίηση, στην οικονομία, στην κοινωνιολογία, κ.ο.κ. Πρόκειται για επιβλητικό περίπλου ο οποίος εντυπωσιάζει όχι μόνο για την ευρυμάθεια του φιλοσόφου, αλλά και για την προσληπτική του ικανότητα η οποία στέκεται αρωγός στην πρώτη και μέγιστη μέριμνά του, στη σχέση δηλαδή εγγύτητας και πόνου.
Η αρχιτεκτονική του βιβλίου είναι ιδιαίτερα πρωτότυπη γιατί ο κ. Κουλουμπαρίτσης, εμπνεόμενος απ’ τον Πλωτίνο και γνώστης του παιγνίου του κόσμου, απ’ τον Ηράκλειτο μέχρι τους σύγχρονους στοχαστές, προτιμάει το θέατρο του κόσμου, ένα πρωτότυπο θέατρο στο οποίο σκηνοθέτες και θεατές, ηθοποιοί, και σεναριογράφοι, ντεκόρ και κομπάρσοι, διαλληλίζονται και περιχωρούνται στη μέγιστη μέριμνα προσέγγισης του πυρήνα του όλου και εντονότερα εγειρόμενου και αντιμετωπιζόμενου προβλήματος. Αντιλαμβανόμαστε καθαρά πως δεν πρόκειται απλά για θέατρο, αλλά για δρώμενον στο ισχυρό νόημα του όρου και αυτό θυμίζει την πρωτογενή έννοια του όρου, σε αντίθεση με τις ιστορικές του περιπέτειες και παλινωδίες. Θα απαιτούταν όντως βαθιάς και μακράς πνοής προσπάθεια προσέγγισης των επιμέρους θεματικών οι οποίες κατά βάθος συνάδουν με την κύρια και πρωταρχική, αλλά στο παρόν σημείωμα θα περιοριστούμε στην επισήμανση των κύριων συνθετουσών της μελέτης και γι’ αυτό θα αποφύγουμε την παράθεση μεγάλων ονομάτων, όπως και την απέραντη βιβλιογραφία.
Κατά πρώτο λόγο, υπό τον όρο εγγύτητα εννοούμε την χωροχρονική εγγύτητα η οποία ορίζεται ως μετρήσιμο μέγεθος, αλλά και τη διαπροσωπική εγγύτητα η οποία, παρά το ότι ξεφεύγει απ’ τις σταθερές των μετρήσιμων μεγεθών, δεν είναι δυνατό να εκφρασθεί χωρίς την πρώτη της διάσταση…Υπάρχει μια πολυπλοκότητα, μια σημαντική πολυπλοκότητα η οποία δοκιμάζει την προσπάθεια και εδώ η σκέψη των κλασικών της ελληνικής φιλοσοφίας, τους οποίους ο συγγραφέας γνωρίζει άριστα, είναι σημαντική. Όντως, οι Παρμενίδης, Ηράκλειτος, Πλάτων, Αριστοτέλης, Πλωτίνος και άλλοι, προσπάθησαν με πάθος να διασυνδέσουν τον κόσμο της εγγύτητας με τον κόσμο της απόστασης προσφεύγοντας σε θεμελιώδεις αρχές οι οποίες όμως προσέφεραν συγκεκριμένες θεωρήσεις, σχήματα (configurations), ‘‘σχηματικές’’ δηλαδή θεωρήσεις, διαμορφωμένες θέσεις με τις οποίες θα ήταν δυνατή μια διασυσχέτιση της εγγύτητας με την απόσταση σε έναν τόσο πολυσύνθετο κόσμο…Με απλούστερα λόγια, η εγγύτητα δεν είναι δυνατή χωρίς τις θεωρήσεις, αλλά οι τελευταίες γίνονται εκφραστές με τρόπους οι οποίοι προσφέρονται απ’ την εξωτερικότητα, όσο κι αν τα σχήματα που προκύπτουν είναι διανοητικής φοράς. Η μεγάλη συνεισφορά της αρχαίας ελληνικής σκέψης και γραμματείας γενικότερα συνίσταται σ’ αυτό το οποίο συνεχίστηκε εξάλλου με τη μεγάλη ευρωπαϊκή παράδοση. Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία φανερώνει αυτήν ακριβώς τη μέριμνα η οποία βρίσκεται και στη βάση της αξιοζήλευτης διανοητικής της πανοπλίας: Προσπάθησε να οριοθετήσει τον κόσμο της εγγύτητας, πάντα σε συσχετισμό με τα χωροχρονικά δεδομένα τα οποία συνθέτουν την απόσταση και επιβάλλουν κατά κάποιο τρόπο περιορισμούς, κάνοντας το εγχείρημα αρκετά δύσκολο. Ήδη, η επίκληση των επιστημών και κυρίως των επιστημών του ανθρώπου είναι επιτακτική. Απαραίτητη όμως είναι και η προσφυγή στις φυσικές επιστήμες και ιδιαίτερα στη φυσιολογία και στη νευρολογία, αφού η αμεσότητά μας δεν είναι εκφραστή χωρίς τη σωματική μας κατάσταση και κυρίως τη δομή του εγκεφάλου μας.
Παρόμοια σκηνοθεσία η οποία δεν είναι δυνατό να αποφύγει μεγάλες στιγμές της διανθρώπινης μέριμνας οι οποίες δεν επαναπαύονται μόνο στη φιλοσοφική προσφορά των μεγάλων φιλοσόφων, αλλά και στον ιδρώτα των νευρολόγων, των ερευνητών του εγκεφάλου, των ψυχαναλυτών, κυρίως των Φρόυδ και Λακάν και των σχολών τους, των μεγάλων θεωρητικών της εγγύτητας διαμέσου του συ, της υπευθυνότητας και έτσι η έρευνα κατευθύνεται σε μια πραγματικά πρωτότυπη θεώρηση της μεταφυσικής με αφετηρία πια την παρουσία των άλλων. Ήδη, η πιστότητα, η εμπιστοσύνη, η αφοσίωση, η διαθεσιμότητα, εγείρονται και συνιστούν πόλους μεταφυσικής προσέγγισης του πόνου, ως κατεξοχήν τόποι της εγγύτητας.
Παρεμβαίνουν πάντα μεγάλες θεωρήσεις, γιατί η εγγύτητα δεν είναι διανοητή χωρίς την αντιπέραν όχθη η οποία προκαλεί το άλγος των προσώπων και τις μέγιστες κρίσεις στις διαπροσωπικές σχέσεις. Πλάι στην αγάπη, στην αδελφότητα, στη φιλοξενία, στη λύτρωση, στην κατανόηση, υπάρχουν το μίσος, το πάθος, ο σαρκασμός, η περιφρόνηση, η βία και η σκληρότητα με κορυφαίες ίσως εκφράσεις το σαδισμό και το μαζοχισμό… Η αναστροφή του συγγραφέα με τις καταστάσεις οι οποίες προσφέρουν πραγματικό άλγος (το οποίο και διακρίνει απ’ τον πόνο) είναι εντυπωσιακή. Μέγιστος δείκτης αυτής της διανθρώπινης δοκιμασίας είναι η μαρτυρία της λογοτεχνίας και η εντυπωσιακή ανάλυση ωραίων στιγμών της και πάντα σε αναφορά με τη θεματική.
Το θέατρο του κόσμου ο οποίος, ζώντας την απόσταση, επικαλείται την εγγύτητα, εκεί όπου, όπως ήδη είπαμε, θεατές, διευθύνοντες, ηθοποιοί, σεναριογράφοι και σκηνοθέτες διαπλέκονται, δεν είναι δυνατό να μην εκτείνεται στις πρόσφατες κοινωνικοοικονομικές του εκφράσεις υπό την ποδηγεσία της τεχνικής και της πληροφορικής, της εμπορευματοποίησης και της παγκοσμιοποίησης…Ο φιλόσοφος διακρίνει την οικονομική παγκοσμιοποίηση (globalisation) απ’ την παγκοσμιότητα (mondialisation) διατεινόμενος πως η μεν οικονομικοτεχνική παγκοσμιοποίηση υποτάσσει στη βασιλεία του πράγματος, του εμπορεύματος, της οικονομίας, της αγοράς, ενώ η παγκοσμιότητα του ανθρώπου φωτίζει εκείνες τις πτυχές του ανθρωπίνου οι οποίες καθιστούν δυνατή όχι μόνο την προσέγγιση του πόνου, αλλά και την εγγύθεν αντιμετώπισή του…
Πώς όμως μπορεί κανένας να προβαίνει σε φιλοσοφικές εκτιμήσεις σχετικές με το πρόβλημα του πόνου και μάλιστα με αφετηρία την εγγύτητα, σε έναν κόσμο ο οποίος, παρά το ότι φαίνεται θεατρικά, παρά το ότι δηλαδή προσλαμβάνεται ως δρώμενον, γιατί υπ’ αυτό το πνεύμα θεωρεί ο φιλόσοφος-συγγραφέας τον κόσμο, παρουσιάζεται τόσο κερματισμένος υπό τα πλήγματα των αλλεπάλληλων δοκιμασιών του; Ποιος τελικά αποφασίζει για το ανθρώπινο πεπρωμένο και πώς ο πόνος είναι δυνατό να αντιμετωπισθεί; Ο συγγραφέας, αναστρεφόμενος, όπως ήδη τονίζαμε με αξιοθαύμαστες και κλασικές στιγμές της ανθρώπινης δημιουργίας, αναγνωρίζει το δύσκολο του εγχειρήματος και υπερβαίνει κατά τη γνώμη μας τους περιοριστικούς όρους των σχολών. Αυτό πιστοποιείται άνετα σε όλες τις σελίδες του βιβλίου, αφού η φιλοξενία τόσων και τόσων ρευμάτων σκέψης είναι πραγματικά σπάνια. Απ’ αυτήν ακριβώς την αναστροφή όμως αναδύεται και ο λόγος του ίδιου του στοχαστή και αυτόν ακριβώς οφείλουμε να εκτιμήσουμε, γιατί αποτελεί το κύριο βάρος της όλης προσπάθειας.
Κατά πρώτο λόγο ο Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης είναι βέβαιος πως με την ελληνική φιλοσοφία ο μύθος δεν ξεπεράστηκε (σελ. 79, 80), ούτε παρήλθε, γιατί, αν μύθος είναι ο αρχέγονος λόγος, το λέγειν είναι ανόρθωση του κόσμου, η προσπάθεια όρθωσης νοήματος, η μυθική-συμβολική διήγηση έχει φιλοσοφικό βάθος το οποίο φωτίζεται όχι τόσο στον αναπόφευκτο καθαρό λόγο, όσο στην προσπάθεια σύλληψης του ανθρωπίνου και του κοσμικού είναι. Φυσικά αρχίζει ουσιαστικά η μεγάλη περιπέτεια με τους αγλαούς της καρπούς, αλλά και με τα μεγάλα προβλήματα. Ήδη, όλα στα μεγάλα συστήματα δεν είναι παρά αυτή η αναμέτρηση που κατά βάθος μεταφράζεται σε οριακή αναζήτηση των σχέσεων αμεσότητας και εξωτερικότητας, εγγύτητας και αισθητού κόσμου και εδώ προβάλλουν οι διάφορες μορφοποιήσεις υπό την οδηγία του λόγου.
Ωστόσο, όσο μεγάλη και αν είναι η συνεισφορά κυρίως των επιστημών του ανθρώπου, η μεγάλη φιλοσοφική οδοιπορία των αιώνων οδηγεί το συγγραφέα στην κατεύθυνση μιας μεταφυσικής η οποία, έξω απ’ τη ενίζουσα ή και μονίζουσα φορά της καθαρής οντολογίας, προσβλέπει στην καθαρότητα του συ και άγεται σε πραγματικά ουσιαστική θεώρηση του ανθρωπίνου υπό το φως των μεγάλων αξιών οι οποίες αναδύονται απ’ την καθαρότητα των σχέσεων του εγώ με το συ και με το εμείς. Ήδη, δεν προσεγγίζεται η εγγύτητα, αλλά και ο πόνος σε όλες του τις μορφές. Ο άνθρωπος δεν είναι πράγμα, ούτε αντικείμενο, όπως τον θέλει η σύγχρονη παγκοσμιοποίηση, αλλά εκφραστής αξιών οι οποίες θα μπορούσαν να βρίσκονται στην αφετηρία ουσιαστικής αντιμετώπισης του πάσχειν υπό οποιαδήποτε μορφή. Πρόκειται για την αλήθεια της παγκοσμιότητας του ανθρώπου την οποία τόσο εύγλωττα μας προσφέρει η λαμπρή σπουδή του στοχαστή.
Η αρχιτεκτονική του βιβλίου είναι ιδιαίτερα πρωτότυπη γιατί ο κ. Κουλουμπαρίτσης, εμπνεόμενος απ’ τον Πλωτίνο και γνώστης του παιγνίου του κόσμου, απ’ τον Ηράκλειτο μέχρι τους σύγχρονους στοχαστές, προτιμάει το θέατρο του κόσμου, ένα πρωτότυπο θέατρο στο οποίο σκηνοθέτες και θεατές, ηθοποιοί, και σεναριογράφοι, ντεκόρ και κομπάρσοι, διαλληλίζονται και περιχωρούνται στη μέγιστη μέριμνα προσέγγισης του πυρήνα του όλου και εντονότερα εγειρόμενου και αντιμετωπιζόμενου προβλήματος. Αντιλαμβανόμαστε καθαρά πως δεν πρόκειται απλά για θέατρο, αλλά για δρώμενον στο ισχυρό νόημα του όρου και αυτό θυμίζει την πρωτογενή έννοια του όρου, σε αντίθεση με τις ιστορικές του περιπέτειες και παλινωδίες. Θα απαιτούταν όντως βαθιάς και μακράς πνοής προσπάθεια προσέγγισης των επιμέρους θεματικών οι οποίες κατά βάθος συνάδουν με την κύρια και πρωταρχική, αλλά στο παρόν σημείωμα θα περιοριστούμε στην επισήμανση των κύριων συνθετουσών της μελέτης και γι’ αυτό θα αποφύγουμε την παράθεση μεγάλων ονομάτων, όπως και την απέραντη βιβλιογραφία.
Κατά πρώτο λόγο, υπό τον όρο εγγύτητα εννοούμε την χωροχρονική εγγύτητα η οποία ορίζεται ως μετρήσιμο μέγεθος, αλλά και τη διαπροσωπική εγγύτητα η οποία, παρά το ότι ξεφεύγει απ’ τις σταθερές των μετρήσιμων μεγεθών, δεν είναι δυνατό να εκφρασθεί χωρίς την πρώτη της διάσταση…Υπάρχει μια πολυπλοκότητα, μια σημαντική πολυπλοκότητα η οποία δοκιμάζει την προσπάθεια και εδώ η σκέψη των κλασικών της ελληνικής φιλοσοφίας, τους οποίους ο συγγραφέας γνωρίζει άριστα, είναι σημαντική. Όντως, οι Παρμενίδης, Ηράκλειτος, Πλάτων, Αριστοτέλης, Πλωτίνος και άλλοι, προσπάθησαν με πάθος να διασυνδέσουν τον κόσμο της εγγύτητας με τον κόσμο της απόστασης προσφεύγοντας σε θεμελιώδεις αρχές οι οποίες όμως προσέφεραν συγκεκριμένες θεωρήσεις, σχήματα (configurations), ‘‘σχηματικές’’ δηλαδή θεωρήσεις, διαμορφωμένες θέσεις με τις οποίες θα ήταν δυνατή μια διασυσχέτιση της εγγύτητας με την απόσταση σε έναν τόσο πολυσύνθετο κόσμο…Με απλούστερα λόγια, η εγγύτητα δεν είναι δυνατή χωρίς τις θεωρήσεις, αλλά οι τελευταίες γίνονται εκφραστές με τρόπους οι οποίοι προσφέρονται απ’ την εξωτερικότητα, όσο κι αν τα σχήματα που προκύπτουν είναι διανοητικής φοράς. Η μεγάλη συνεισφορά της αρχαίας ελληνικής σκέψης και γραμματείας γενικότερα συνίσταται σ’ αυτό το οποίο συνεχίστηκε εξάλλου με τη μεγάλη ευρωπαϊκή παράδοση. Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία φανερώνει αυτήν ακριβώς τη μέριμνα η οποία βρίσκεται και στη βάση της αξιοζήλευτης διανοητικής της πανοπλίας: Προσπάθησε να οριοθετήσει τον κόσμο της εγγύτητας, πάντα σε συσχετισμό με τα χωροχρονικά δεδομένα τα οποία συνθέτουν την απόσταση και επιβάλλουν κατά κάποιο τρόπο περιορισμούς, κάνοντας το εγχείρημα αρκετά δύσκολο. Ήδη, η επίκληση των επιστημών και κυρίως των επιστημών του ανθρώπου είναι επιτακτική. Απαραίτητη όμως είναι και η προσφυγή στις φυσικές επιστήμες και ιδιαίτερα στη φυσιολογία και στη νευρολογία, αφού η αμεσότητά μας δεν είναι εκφραστή χωρίς τη σωματική μας κατάσταση και κυρίως τη δομή του εγκεφάλου μας.
Παρόμοια σκηνοθεσία η οποία δεν είναι δυνατό να αποφύγει μεγάλες στιγμές της διανθρώπινης μέριμνας οι οποίες δεν επαναπαύονται μόνο στη φιλοσοφική προσφορά των μεγάλων φιλοσόφων, αλλά και στον ιδρώτα των νευρολόγων, των ερευνητών του εγκεφάλου, των ψυχαναλυτών, κυρίως των Φρόυδ και Λακάν και των σχολών τους, των μεγάλων θεωρητικών της εγγύτητας διαμέσου του συ, της υπευθυνότητας και έτσι η έρευνα κατευθύνεται σε μια πραγματικά πρωτότυπη θεώρηση της μεταφυσικής με αφετηρία πια την παρουσία των άλλων. Ήδη, η πιστότητα, η εμπιστοσύνη, η αφοσίωση, η διαθεσιμότητα, εγείρονται και συνιστούν πόλους μεταφυσικής προσέγγισης του πόνου, ως κατεξοχήν τόποι της εγγύτητας.
Παρεμβαίνουν πάντα μεγάλες θεωρήσεις, γιατί η εγγύτητα δεν είναι διανοητή χωρίς την αντιπέραν όχθη η οποία προκαλεί το άλγος των προσώπων και τις μέγιστες κρίσεις στις διαπροσωπικές σχέσεις. Πλάι στην αγάπη, στην αδελφότητα, στη φιλοξενία, στη λύτρωση, στην κατανόηση, υπάρχουν το μίσος, το πάθος, ο σαρκασμός, η περιφρόνηση, η βία και η σκληρότητα με κορυφαίες ίσως εκφράσεις το σαδισμό και το μαζοχισμό… Η αναστροφή του συγγραφέα με τις καταστάσεις οι οποίες προσφέρουν πραγματικό άλγος (το οποίο και διακρίνει απ’ τον πόνο) είναι εντυπωσιακή. Μέγιστος δείκτης αυτής της διανθρώπινης δοκιμασίας είναι η μαρτυρία της λογοτεχνίας και η εντυπωσιακή ανάλυση ωραίων στιγμών της και πάντα σε αναφορά με τη θεματική.
Το θέατρο του κόσμου ο οποίος, ζώντας την απόσταση, επικαλείται την εγγύτητα, εκεί όπου, όπως ήδη είπαμε, θεατές, διευθύνοντες, ηθοποιοί, σεναριογράφοι και σκηνοθέτες διαπλέκονται, δεν είναι δυνατό να μην εκτείνεται στις πρόσφατες κοινωνικοοικονομικές του εκφράσεις υπό την ποδηγεσία της τεχνικής και της πληροφορικής, της εμπορευματοποίησης και της παγκοσμιοποίησης…Ο φιλόσοφος διακρίνει την οικονομική παγκοσμιοποίηση (globalisation) απ’ την παγκοσμιότητα (mondialisation) διατεινόμενος πως η μεν οικονομικοτεχνική παγκοσμιοποίηση υποτάσσει στη βασιλεία του πράγματος, του εμπορεύματος, της οικονομίας, της αγοράς, ενώ η παγκοσμιότητα του ανθρώπου φωτίζει εκείνες τις πτυχές του ανθρωπίνου οι οποίες καθιστούν δυνατή όχι μόνο την προσέγγιση του πόνου, αλλά και την εγγύθεν αντιμετώπισή του…
Πώς όμως μπορεί κανένας να προβαίνει σε φιλοσοφικές εκτιμήσεις σχετικές με το πρόβλημα του πόνου και μάλιστα με αφετηρία την εγγύτητα, σε έναν κόσμο ο οποίος, παρά το ότι φαίνεται θεατρικά, παρά το ότι δηλαδή προσλαμβάνεται ως δρώμενον, γιατί υπ’ αυτό το πνεύμα θεωρεί ο φιλόσοφος-συγγραφέας τον κόσμο, παρουσιάζεται τόσο κερματισμένος υπό τα πλήγματα των αλλεπάλληλων δοκιμασιών του; Ποιος τελικά αποφασίζει για το ανθρώπινο πεπρωμένο και πώς ο πόνος είναι δυνατό να αντιμετωπισθεί; Ο συγγραφέας, αναστρεφόμενος, όπως ήδη τονίζαμε με αξιοθαύμαστες και κλασικές στιγμές της ανθρώπινης δημιουργίας, αναγνωρίζει το δύσκολο του εγχειρήματος και υπερβαίνει κατά τη γνώμη μας τους περιοριστικούς όρους των σχολών. Αυτό πιστοποιείται άνετα σε όλες τις σελίδες του βιβλίου, αφού η φιλοξενία τόσων και τόσων ρευμάτων σκέψης είναι πραγματικά σπάνια. Απ’ αυτήν ακριβώς την αναστροφή όμως αναδύεται και ο λόγος του ίδιου του στοχαστή και αυτόν ακριβώς οφείλουμε να εκτιμήσουμε, γιατί αποτελεί το κύριο βάρος της όλης προσπάθειας.
Κατά πρώτο λόγο ο Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης είναι βέβαιος πως με την ελληνική φιλοσοφία ο μύθος δεν ξεπεράστηκε (σελ. 79, 80), ούτε παρήλθε, γιατί, αν μύθος είναι ο αρχέγονος λόγος, το λέγειν είναι ανόρθωση του κόσμου, η προσπάθεια όρθωσης νοήματος, η μυθική-συμβολική διήγηση έχει φιλοσοφικό βάθος το οποίο φωτίζεται όχι τόσο στον αναπόφευκτο καθαρό λόγο, όσο στην προσπάθεια σύλληψης του ανθρωπίνου και του κοσμικού είναι. Φυσικά αρχίζει ουσιαστικά η μεγάλη περιπέτεια με τους αγλαούς της καρπούς, αλλά και με τα μεγάλα προβλήματα. Ήδη, όλα στα μεγάλα συστήματα δεν είναι παρά αυτή η αναμέτρηση που κατά βάθος μεταφράζεται σε οριακή αναζήτηση των σχέσεων αμεσότητας και εξωτερικότητας, εγγύτητας και αισθητού κόσμου και εδώ προβάλλουν οι διάφορες μορφοποιήσεις υπό την οδηγία του λόγου.
Ωστόσο, όσο μεγάλη και αν είναι η συνεισφορά κυρίως των επιστημών του ανθρώπου, η μεγάλη φιλοσοφική οδοιπορία των αιώνων οδηγεί το συγγραφέα στην κατεύθυνση μιας μεταφυσικής η οποία, έξω απ’ τη ενίζουσα ή και μονίζουσα φορά της καθαρής οντολογίας, προσβλέπει στην καθαρότητα του συ και άγεται σε πραγματικά ουσιαστική θεώρηση του ανθρωπίνου υπό το φως των μεγάλων αξιών οι οποίες αναδύονται απ’ την καθαρότητα των σχέσεων του εγώ με το συ και με το εμείς. Ήδη, δεν προσεγγίζεται η εγγύτητα, αλλά και ο πόνος σε όλες του τις μορφές. Ο άνθρωπος δεν είναι πράγμα, ούτε αντικείμενο, όπως τον θέλει η σύγχρονη παγκοσμιοποίηση, αλλά εκφραστής αξιών οι οποίες θα μπορούσαν να βρίσκονται στην αφετηρία ουσιαστικής αντιμετώπισης του πάσχειν υπό οποιαδήποτε μορφή. Πρόκειται για την αλήθεια της παγκοσμιότητας του ανθρώπου την οποία τόσο εύγλωττα μας προσφέρει η λαμπρή σπουδή του στοχαστή.
Νίκος Μακρής, δρ. φ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου