Τ. 3 Παγκοσμιοποίηση: είναι άραγε βιώσιμη με υψηλές τιμές πετρελαίου;

Παγκοσμιοποίηση: είναι άραγε βιώσιμη με υψηλές τιμές πετρελαίου;
Michel Wautelet
Μετάφραση: Γιώργος Γιατράς


Η εποχή μας χαρακτηρίζεται ιδίως από την ένταση της διαδικασίας παγκοσμιοποίησης. Η διαδικασία αυτή τείνει να χαρακτηρίζεται ως μη αναστρέψιμη. Όλοι, ακόμη και οι υποστηρικτές της εναλλακτικής παγκοσμιοποίησης, φαίνονται να θεωρούν ότι η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας είναι μια έννοια που προορίζεται να συνεχιστεί εις το διηνεκές. Οι αρνητικές αντιδράσεις απέναντι σε αυτό το φαινόμενο δεν εστιάζονται στην παγκοσμιοποίηση αυτή καθεαυτή, πόσο μάλλον που όλοι επωφελούνται, ιδίως από το κυριότερο επικοινωνιακό εργαλείο της που είναι το Διαδίκτυο. Οι αντιδράσεις επικεντρώνονται περισσότερο σε ορισμένες παρεκτροπές στον κοινωνικό και τον ανθρωπιστικό τομέα καθώς και στον τομέα της ασκούμενης πολιτικής. Ωστόσο, όταν εξετάζουμε τις προοπτικές για την κατάσταση που θα μπορούσε να επικρατεί στον κόσμο περί τα μέσα του 21ου αιώνα, νομιμοποιούμαστε να αναρωτηθούμε για τη διαχρονικότητα της παγκοσμιοποίησης. Το ερώτημα αυτό δεν στερείται σημασίας για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα. Πράγματι, εάν η παγκοσμιοποίηση είναι φαινόμενο βραχυπρόθεσμης μόνο ισχύος, δικαιούμαστε να αναρωτηθούμε μήπως υποθηκεύουμε το μέλλον μας και μήπως καταστρέφουμε πράγματα τα οποία θα δυσκολευτούμε πολύ να ανοικοδομήσουμε στη συνέχεια.
Για να είναι η παγκοσμιοποίηση αποτελεσματική απαιτούνται πολλές προϋποθέσεις, τόσο γεωπολιτικές όσο και τεχνικής φύσεως. Στο γεωπολιτικό επίπεδο, η παγκοσμιοποίηση συνοδεύεται από τη διαίρεση του κόσμου σε διάφορες ζώνες. Οι χώρες κατανέμονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες. Πρώτα έχουμε τις χώρες που παρέχουν βασικά γεωργικά προϊόντα και βασικές ορυκτές ύλες. Πρόκειται ιδίως για τις αφρικανικές χώρες και τις χώρες που εξάγουν πετρέλαιο. Στη συνέχεια έχουμε τις χώρες που προμηθεύουν φθηνό εργατικό δυναμικό και οι οποίες φέρουν εις πέρας τη μαζική παραγωγή αγαθών. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται για παράδειγμα οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας και της Ανατολικής Ευρώπης. Τέλος, έχουμε τις χώρες που παρέχουν την πληροφόρηση, τις καινοτομίες και τους χρηματοοικονομικούς πόρους, και οι οποίες καταναλώνουν αυτά που παράγουν οι υπόλοιπες. Στην κατηγορία αυτή συγκαταλέγονται οι ανεπτυγμένες χώρες της Βορείου Αμερικής, η Ευρώπη, η Ιαπωνία και μερικές άλλες χώρες.
Η ταξινόμηση αυτή δεν έχει απόλυτο χαρακτήρα. Ορισμένες χώρες περιλαμβάνονται σε πολλές κατηγορίες ταυτοχρόνως. Έτσι, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στην πρώτη κατηγορία ως παγκόσμιοι προμηθευτές σιτηρών. Περιλαμβάνονται επίσης στη δεύτερη κατηγορία χάρις στις αυτοκινητοβιομηχανίες τους και την αεροναυπηγική βιομηχανία τους, πράγμα το οποίο ισχύει και για τις ευρωπαϊκές χώρες. Το ιδεώδες για μια χώρα δεν είναι να περιλαμβάνεται σε μία μόνο κατηγορία, αλλά ει δυνατόν και στις τρεις ταυτοχρόνως.
Μια τέτοια «παγκόσμια τάξη», για να μπορεί να λειτουργήσει χρειάζεται ειδικά τεχνικά εργαλεία και μέσα. Πρόκειται ιδίως για τα εργαλεία και μέσα που συνδέονται με τις επικοινωνίες και τις μεταφορές. Το Διαδίκτυο αποτελεί το απαραίτητο εργαλείο για τις επικοινωνίες. Εάν το Διαδίκτυο αναπτύχθηκε με τέτοια ταχύτητα, αυτό οφείλεται στο ότι είναι τούτο απαραίτητο ώστε εμείς, οι ισχυροί, να μπορούμε να διατηρήσουμε τόσο την οικονομική όσο και την πνευματική κυριαρχία του κόσμου για να παραμείνουμε ισχυροί.
Το άλλο απαραίτητο εργαλείο της παγκοσμιοποίησης είναι οι μεταφορές. Δεν αρκεί η επικοινωνία. Πρέπει επίσης τα εμπορεύματα να μεταφέρονται από μία περιοχή σε άλλη. Τα είδη διατροφής από την Αφρική ή τη Λατινική Αμερική πρέπει να μεταφέρονται προς τις ανεπτυγμένες χώρες, προκειμένου εν συνεχεία να διανεμηθούν. Τα ρούχα τα οποία παράγονται στη Νοτιοανατολική Ασία, πρέπει να μεταφερθούν στην Ευρώπη και να διανεμηθούν. Τα μέρη μηχανημάτων που κατασκευάζονται για παράδειγμα στην Ισπανία, πρέπει να μεταφέρονται και να παραδίδονται εγκαίρως σε εργοστάσια που βρίσκονται στη Γαλλία ή στη Γερμανία. Και η διαδικασία αυτή έχει συνέχεια. Οι μεταφορές πραγματοποιούνται συχνά με φορτηγά. Τα φορτηγά αυτά χρειάζονται πετρέλαιο για να κινηθούν. Εξ ου και η ανάγκη για ασφάλεια στον εφοδιασμό με πετρέλαιο. Οι συγκρούσεις στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ αποτελούν διαρκή υπενθύμιση για μας του γεγονότος ότι οι στρατοί, και ιδίως οι αμερικανικοί στρατοί, επαγρυπνούν για αυτόν τον εφοδιασμό.
Αλλά η επικαιρότητα μας υπενθυμίζει επίσης ότι η εποχή του φθηνού πετρελαίου πλησιάζει στο τέλος της. Και μαζί με αυτήν, τερματίζεται η εποχή των διεθνών μεταφορών με φορτηγά και, πιθανότατα, με αεροπλάνα. Στην περίπτωση αυτή, η παγκοσμιοποίηση θα μπορεί άραγε να λειτουργήσει ακόμη; Χωρίς τα αναρίθμητα φορτηγά που διασχίζουν τους ευρωπαϊκούς αυτοκινητόδρομους, πώς θα λειτουργήσουν οι βιομηχανίες μας και τα εμπορικά μας καταστήματα, για τον εφοδιασμό των οποίων απαιτείται συνεχής ροή αγαθών; Ένα μέρος των μεταφορών θα μπορεί βεβαίως να γίνεται σιδηροδρομικώς ή με πλοία. Αλλά οι μεταφορές αυτές θα είναι βραδύτερες και λιγότερο άνετες, οι δε προθεσμίες παράδοσης θα είναι μεγαλύτερες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο τρόπος οργάνωσης της οικονομίας θα μεταβληθεί σε σημαντικό βαθμό. Ποιος θα είναι άραγε τότε ο ρόλος που θα διαδραματίζουν τα μεγάλα δίκτυα διανομής αγαθών και οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες; Τα προϊόντα που παράγονται στην άλλη άκρη του κόσμου (Κίνα ή Λατινική Αμερική) θα εξακολουθήσουν άραγε τότε να διοχετεύονται με ταχύτητα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες; Κανέναν σήμερα δεν φαίνονται να απασχολούν αυτά τα ερωτήματα. Βεβαίως, τα προβλήματα αυτά έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, και η ενασχόληση με τα οικονομικά, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τα διευθυντικά στελέχη των επιχειρήσεων και τους μετόχους τους, καλύπτει συνήθως μόνο τις βραχυχρόνιες τάσεις. Τι θα γίνει όμως με τις μελλοντικές γενεές;
Εδώ και πολλές δεκαετίες, οδηγούμαστε σε μια κοινωνία όπου οι συνενώσεις ή οι συγχωνεύσεις μικρών μονάδων με στόχο τη δημιουργία επιχειρήσεων παγκόσμιας κλίμακας αποτελούν τον κανόνα. Έχει συνειδητοποιηθεί άραγε το γεγονός ότι μια τέτοια πολιτική συνδέεται με μια κοινωνία στην οποία οι μεταφορές και το πετρέλαιο είναι πανταχού παρόντα; Μήπως η παγκοσμιοποίηση συνιστά μια έννοια με εφήμερη διάρκεια; Το ερώτημα αυτό αξίζει τουλάχιστον να τεθεί.
Εάν όντως συμβαίνει κάτι τέτοιο, είναι καιρός να σταματήσει αυτή η διαδικασία. Και τούτο μάλιστα όσο το δυνατόν γρηγορότερα, δεδομένου ότι η παγκοσμιοποίηση οδηγεί σε αποτελέσματα μη αναστρέψιμα, τα οποία θα δυσχεράνουν οποιαδήποτε προσπάθεια για αλλαγή προς μια βιώσιμη παγκόσμια κατάσταση. Αλλά μια τέτοια αλλαγή προσανατολισμού δεν θα πραγματοποιηθεί χωρίς δυσκολίες.
Η πορεία προς την παγκοσμιοποίηση μονοπωλεί τη χρησιμοποίηση σημαντικών οικονομικών πόρων. Για την έξοδο από αυτή τη διαδικασία, ώστε να οδηγηθούμε προς μια κοινωνία αειφόρου ανάπτυξης, θα απαιτηθούν πολλές προσπάθειες. Αναδιάρθρωση των μέσων μαζικής μεταφοράς καθώς και των σιδηροδρομικών και ποτάμιων μεταφορών, επιστροφή στα τοπικά εμπορικά καταστήματα και στη γεωργία τοπικού χαρακτήρα, επαναπροσδιορισμός της ανάπτυξης των βιομηχανιών, του τουρισμού και του εμπορίου …Συνεπώς, εάν η παγκοσμιοποίηση δεν είναι παρά μια εφήμερη διαδικασία, μήπως θα ήταν σκόπιμο να προηγηθεί της δράσης ο προβληματισμός, ώστε να μπορέσουμε να οικοδομήσουμε έναν κόσμο αειφόρου ανάπτυξης; Και ίσως θα έπρεπε εμείς οι Ευρωπαίοι να δώσουμε το παράδειγμα, ώστε να μπορέσουμε να δείξουμε στον κόσμο τι σημαίνει να είναι μια δύναμη παγκόσμια: να χαρακτηρίζεται από υπευθυνότητα και να μεριμνά για το μέλλον ολόκληρου του πλανήτη.



Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Le Soir στις 6 Απριλίου 2006.